8 lipca, 2026

okiem eksperta

Dlaczego odzyskiwanie środków warto zacząć od windykacji polubownej, zwłaszcza za granicą.

Autor : Magda Hapeta-Staniek

Przewoźnik czekający na zapłatę 1 800 euro za fracht do Hiszpanii staje przed wyborem: pozwać dłużnika i zamrozić kolejne tysiące złotych na opłaty sądowe, tłumaczenia i pełnomocnika - albo skorzystać z mechanizmu, który istnieje w polskim i unijnym prawie, a bywa niedoceniany. Mowa o windykacji polubownej, której koszt przenoszony jest na dłużnika. Podstawa: art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych i jego odpowiedniki w całej UE.

Prawo, które działa z automatu

„Ustawa z 8 marca 2013 roku daje wierzycielowi prawo do rekompensaty automatycznie – bez wezwania i bez wykazywania szkody – z chwilą, gdy dłużnik popada w opóźnienie. Sąd Najwyższy przesądził to jednoznacznie w uchwale III CZP 94/15, wskazując, że rekompensata należy się z mocy samego prawa. Przepisy te są stopniowane: to 40, 70 lub 100 euro w zależności od wartości faktury.

Prawdziwa siła tego mechanizmu tkwi jednak w ustępie drugim: wierzycielowi przysługuje również zwrot kosztów odzyskiwania należności przewyższających ten ryczałt. Jeżeli przewoźnik zleca sprawę profesjonalnej firmie windykacyjnej, jej prowizja może zostać w całości przeniesiona na dłużnika. To dłużnik ostatecznie płaci za to, że nie uregulował rachunku w terminie” - jak mówi ekspert Pactus.eu Karol Wojtowski.

To standard unijny, nie polska osobliwość

Polska ustawa implementuje dyrektywę 2011/7/UE, której art. 6 nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek zapewnienia wierzycielowi zarówno ryczałtu, jak i zwrotu kosztów ponad tę kwotę. Analogiczne mechanizmy działają więc wszędzie tam, gdzie jeżdżą polscy przewoźnicy: we Francji (art. L441-10 Code de commerce), we Włoszech (dekret legislacyjny 231/2002), w Hiszpanii (Ley 3/2004). Mechanizm działa nawet poza Unią -w Wielkiej Brytanii obowiązuje Late Payment of Commercial Debts (Interest) Act 1998 z ryczałtem 40/70/100 funtów i zwrotem kosztów ponad ryczałt. Brexit niczego tu nie zepsuł.

Model „dłużnik płaci za windykację" ma zatem jednolitą podstawę prawną praktycznie na całym kontynencie. I nie jest to konstrukcja teoretyczna: wyspecjalizowane firmy z sektora TSL stosują go na co dzień. 

“Pactus.eu, wywodzący się z grupy Trans.eu, prowadzi windykację polubowną na koszt dłużnika w osiemnastu krajach w Polsce, Niemczech, Rumunii, na Słowacji, Litwie, w Wielkiej Brytanii, we Włoszech, Francji, Hiszpanii, Bułgarii, Belgii, na Łotwie, w Estonii, na Węgrzech, w Austrii, Chorwacji, Portugalii i w Luksemburgu - na niemal wszystkich głównych kierunkach europejskiego transportu drogowego” - dodaje Karol Wojtowski. 

Sąd za granicą: rachunek, który boli zanim zapadnie wyrok

Dochodzenie należności od zagranicznego dłużnika przed sądem oznacza:

• Koszty z góry. Opłata sądowa (w Polsce co do zasady 5% wartości sporu), pełnomocnik, zaliczki -wszystko płatne przed rozstrzygnięciem, ze zwrotem dopiero po prawomocnym wyroku i skutecznej egzekucji. Przy marżach operacyjnych 2–4% zamrożenie kilku tysięcy złotych dla należności wartej 1 500 euro bywa zabójcze dla płynności. W przypadku windykacji polubownej w Pactus.eu płacisz prowizję tylko za odzyskane środki, po czym przenoszona jest w postaci noty obciążeniowej na Twojego dłużnika.
• Tłumaczenia i doręczenia. Spór transgraniczny wymaga tłumaczeń przysięgłych zlecenia, listu CMR i korespondencji -koszty potrafią sięgnąć kilkunastu procent wartości roszczenia. Doręczanie pism w trybie rozporządzenia 2020/1784 trwa tygodniami, a bywa, że miesiącami.
• Czas. Realny horyzont uzyskania tytułu wykonawczego to 12–24 miesiące, a potem egzekucja w obcej jurysdykcji, według obcych procedur. Windykacja polubowna prowadzona przez negocjatora w języku dłużnika zamyka skuteczne sprawy w tygodniach.
• Ryzyko jurysdykcyjne. Art. 31 Konwencji CMR i jego relacja do rozporządzenia Bruksela I bis sprawiają, że wybór właściwego sądu bywa nieoczywisty -a błąd oznacza przegraną z przyczyn formalnych.
• Relacje handlowe. Pozew niemal zawsze kończy współpracę, a w TSL dłużnikiem bywa spedycja, z którą przewoźnik chce dalej jeździć. Windykacja polubowna pozwala odzyskać pieniądze bez spalenia mostów -a fakt, że jej koszt obciąża dłużnika, działa dyscyplinująco.

Rachunek ekonomiczny

Jak mówi ekspert z Pactus.eu - “Typowa wierzytelność w transporcie to 500–3 000 euro. Łączny koszt procesu transgranicznego często zbliża się do wartości wierzytelności, a bywa, że ją przekracza - i dłużnicy doskonale o tym wiedzą. Na tej kalkulacji opiera się patologia „kredytowania się przewoźnikiem". Windykacja polubowna z przeniesieniem kosztów na dłużnika odwraca ją: wierzyciel nie ponosi kosztów wejścia, a opłacalność zwlekania z płatnościami znika.”

Granice mechanizmu

Gdy dłużnik konsekwentnie odmawia zapłaty lub gdy usługa rzeczywiście nie została wykonana należycie, droga sądowa może stać się koniecznością. Warto jednak spojrzeć na praktykę: ze względu na rozbudowane zlecenia transportowe i trudności, z jakimi mierzy się branża, znaczna część faktur trafiających do windykacji jest - zdaniem strony zobowiązanej do zapłaty - sporna. Tymczasem doświadczenie Pactus.eu pokazuje, że w około 70% takich spraw profesjonalna windykacja potrafi skutecznie oddalić zarzuty, powołując się na nadrzędność przepisów bezwzględnie obowiązujących, i odzyskać środki bez angażowania sądu. Rzecz w tym, by windykacja sądowa była wyborem z konieczności - a nie pierwszym odruchem.

Wniosek dla branży

“Ustawodawca dał wierzycielom narzędzie skrojone na miarę problemów TSL tj. zagranicznych dłużników i chronicznych zatorów płatniczych.Windykacja polubowna łączy szybkość, brak bariery językowej i szansę na zachowanie relacji handlowej, a jej koszty ustawa każe ponosić temu, kto opóźnienie spowodował. Kto nie płaci w terminie, powinien ponosić konsekwencje. Prawo mówi to wprost, wystarczy z niego korzystać” - komentuje Karol Wojtowski, Pactus.eu.